L09: Stare Powązki – edukacyjna rola najważniejszej nekropolii Warszawy

Tytuł:

Cele lekcji

  • Uczniowie poznają historię powstania Cmentarza Powązkowskiego. Rozumieją jego znaczenie i rolę w historii Warszawy.
  • Uczniowie poznają osoby zasłużone dla Warszawy oraz ich wkład w rozwój i tworzenie stolicy na przestrzeni wieków.
  • Uczniowie rozumieją potrzebę współczesnej ochrony Cmentarza Powązkowskiego.

Przebieg zajęć

1. WPROWADZENIE PRZEZ NAUCZYCIELA W TEMAT ZAJĘĆ (10 minut)

Nauczyciel wyjaśnia historię powstania nekropolii na Powązkach. Wskazuje problemy, z którymi mierzyli się mieszkańcy Warszawy (brak odpowiedniej liczby cmentarzy w Warszawie, olbrzymia śmiertelność wśród mieszkańców – w tym choroby i epidemie, liczne działania wojenne). W dalszej części nauczyciel przedstawia trudne początki cmentarza ze względu na jego prowincjonalne usytuowanie i brak środków finansowych na jego rozbudowę. Opowiada o powodach zatargu związanym z kwestiami finansowymi między gospodarzami Starych Powązek (tj. kościołem) a parafianami. Wskazuje, jak na przestrzeni wieków nekropolia się powiększała, dzięki dbaniu o zieleń tworzyła piękne tło dla posępnych nagrobków, funkcjonowała jako panteon narodowy, aż stała się najbardziej urzekającą nekropolią Warszawy.

2. ROZWINIĘCIE TEMATU ZAJĘĆ (20 minut)

Nauczyciel pyta uczniów, czy znają jakąś postać, która została pochowana na Powązkach. Zadaje pytania, które pozwolą przybliżyć sylwetkę tej postaci. W przypadku kilku odpowiedzi nauczyciel stara się naprowadzić uczniów, że Powązki są specyficznym cmentarzem warszawskim, gdzie na przestrzeni setek lat chowani byli najwybitniejsi obywatele zasłużeni dla Warszawy i Polski. W dalszej części nauczyciel pokrótce omawia kilka z wybranych postaci. Wyboru dokonuje sam bądź wspólnie z uczniami, pytając, jaką sylwetkę chcieliby poznać (np. artystę, architekta, muzyka, prawnika, etc.). Może poprosić uczniów o podanie jakiegoś faktu z życia bądź przykładu dorobku danego artysty albo zapytać, którą z wymienionych osób uczniowie najbardziej cenią bądź która przypadła im do gustu i dlaczego. Można również alternatywnie dokonać wyboru na podstawie wyglądu nagrobka (ze zdjęcia) i dodać do tego historię związaną z postacią, do której grób należy. Nauczyciel powinien dążyć do pokazania bardzo szerokiego przekroju społecznego osób pochowanych na Starych Powązkach oraz pokazać, jak wielu wybitnych warszawiaków spoczęło na tej szczególnej dla stolicy nekropolii.

3. REKAPITULACJA (5 minut)

Nauczyciel przedstawia historię Starych Powązek. Podkreśla, iż Stare Powązki w XIX w. znajdowały się na uboczu wielkich wydarzeń historycznych, gdzie szczęśliwie ominęły je destruktywne działania militarne (podobnie jak w XX w. podczas działań związanych z II wojną światową). Zaznacza, iż przez kilka dekad powązkowska nekropolia była jedynym cmentarzem stolicy, gdzie grzebano wielkich i małych, wybitnych i pospolitych mieszkańców Warszawy, z których wielu tworzyło zarówno historię miasta, jak i narodu. Podkreśla, że jest to obiekt wpisany do rejestru zabytków, który potrzebuje olbrzymiego zainteresowania ze strony osób i instytucji, które mogą wspierać go finansowo, aby mógł nadal tworzyć panteon narodowy i być niezwykłą atrakcją turystyczną. Przypomina, że cmentarz jest oficjalnie zamknięty dla pochówków, chociaż nadal zgodnie z tradycją odbywają się na nim pogrzeby znanych osobistości (Gustaw Holoubek, Czesław Niemen czy Jan Nowak Jeziorański). Dzięki temu kontynuowana jest tradycja chowania tam osób wybitnie zasłużonych lub będących współczesnymi autorytetami.

4. ZADANIE PRACY DOMOWEJ (5 minut)

Nauczyciel przekazuje uczniom pracę domową. Należy opisać biografię jednej bądź kilku postaci poznanych na wycieczce po Starych Powązkach. Bardzo dobrym pomysłem może być wspólne sprzątanie grobów osób znanych bądź tych nagrobków, o które nikt nie dba.

5. Galeria

Baza wiedzy

Literatura

1. Cmentarz Powązkowski pod Warszawą, K.W. Wójcicki, Warszawa 1855, s. 7, 17.
2. Cmentarz Powązkowski w Warszawie: panteon polski, T.M. Rudkowski, Wrocław 2006.
3. Przewodnik po Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, Z. Strzałkowski, M. Walecki.

Przydatne linki

Nieoficjalna strona Cmentarza Powązkowskiego

Do pobrania

Konspekt lekcji L09

Zobacz także

L17: Co mogę zrobić dla zabytku?

Jak zdefiniować zabytek? Czym on jest? W zrozumieniu tego hasła pomogą nam zapisy w odpowiedniej ustawie. W czasie zajęć będzie to punkt wyjścia do dyskusji z uczniami nad postrzeganiem

L20: Nasz miejscowy rzemieślnik

Jak sprawić aby nasze dzieci poznały rzemiosło oraz przekonać je do poszanowania rzeczy? Proponujemy spotkanie z lokalnym rzemieślnikiem. W czasie wizyty w warsztacie uczniowie będą nie tylko wsłuchiwać się w barwne

L01: Warszawa w powieści Lalka Bolesława Prusa

Powieść Bolesława Prusa „Lalka” należy do jednej z ważniejszych w kanonie polskiej literatury. Szczególnie interesujące jest to, że prezentuje ona szeroką panoramę społeczną Warszawy II połowy XIX wieku. Lekcja