L03: Canaletto – malarz, który uchwycił Warszawę

Tytuł:

Cele lekcji

• Uczniowie poznają sylwetkę Bernarda Bellotto zwanego „Canaletto”.
• Uczniowie poznają główne warszawskie dzieła Canaletta, ówczesny wygląd miasta i jego mieszkańców oraz wkład malarza w odbudowę Warszawy.
• Uczniowie potrafią wykorzystać we własnej działalności twórczej współczesne media, np. aparat fotograficzny, komputer.

Przebieg zajęć

1. WPROWADZENIE PRZEZ NAUCZYCIELA W TEMAT ZAJĘĆ (10 minut)

Nauczyciel pyta uczniów, czy znają osobę Canaletta. Stara się uzyskać od nich jak najwięcej informacji o tej postaci. Naprowadza uczniów na szczegóły jego biografii poprzez pytania skąd pochodził, z jakim krajem kojarzy się jego nazwisko, w jakich czasach żył i pracował, z czego zasłynął dla Warszawy.

 

Na koniec przekazuje te informacje, które zostały pominięte przez uczniów.

2. ROZWINIĘCIE TEMATU ZAJĘĆ (22 minuty)

Nauczyciel prezentuje prace Canaletta. Na początku może pokazać wszystkie bądź większość prac.

 

Zadaje uczniom pytanie, czy rozpoznają miejsca albo charakterystyczne obiekty. Następnie sam albo z pomocą uczniów wybiera dwie-trzy fotografie, które bardziej szczegółowo omawia z uczniami. Początkowo zaczyna od architektury, zwracając uwagę, że obrazy Canaletta przedstawiają wiele obiektów z dzielnic, placów i ulic Warszawy stanisławowskiej. Ukazują zarówno samo miasto, jak i jego peryferie, tj. tereny łazienkowskie, łąki wilanowskie czy Pragę. Można dostrzec przenikanie się wsi do miasta, gdzie wśród małych drewnianych domostw wyrastają wykwintne pałace (Widok Ujazdowa i Łazienek) i na odwrót, gdy na skutek ożywienia gospodarczego, rozwoju przemysłu i handlu do miasta tłumnie ściąga ludność wiejska, która rozlewa się po ulicach Warszawy. Można zwrócić uwagę na przeobrażanie miasta, jego dysproporcje i sprzeczności. Z architektonicznie ułożonym Krakowskim Przedmieściem sąsiadują nieuporządkowane drewniaki Powiśla (Widok Warszawy z Pałacem Ordynackim).

 

Naprzeciwko Pałacu Krasińskich (siedziby władz państwowych) widać niezabudowaną, zagraconą kamieniami i drewnem działkę, na której pasą się krowy (Plac Krasińskich). Przed Kościołem Wizytek odbywa się targ na siano, a tuż obok stoją drewniane zabudowania gospodarcze (Kościół Wizytek). Można wskazać, że Canaletto trzykrotnie maluje najbardziej reprezentacyjną ulicę – Krakowskie Przedmieście. Raz od strony placu Zamkowego i dwa razy w kierunku tego placu (od kościoła św. Krzyża i od posągu Matki Boskiej Passawskiej).

 

W dalszej części nauczyciel zwraca uwagę na szczegóły życia ulicznego. Prosi uczniów, aby opowiedzieli, co widzą na obrazach. Zwraca uwagę na różnorodność warstw społecznych, które silnie ze sobą kontrastują (dworzanie w pudrowanych perukach kontra nędzarze, którzy w łachmanach wyciągają rękę po datki). Pyta uczniów, jakie widać sceny życia codziennego (handel, przeprawa przez Wisłę, rozmowy i gawędy ludzi, robotnicy pracują przy budowach, pasterze pasą krowy, etc.).

 

Na koniec nauczyciel podkreśla, że dzięki precyzyjnemu odtworzeniu architektury, wierności i dokładności, prace Canaletta zostały wykorzystane do odbudowy powojennych zniszczeń Warszawy.

3. REKAPITULACJA (5 minut)

Nauczyciel przypomina, że prace Canaletta są kopalnią informacji dla historyków architektury, urbanistów, kostiumologów czy ogrodników. Są one zarówno dziełem sztuki, jak i materiałem dokumentalnym dot. ówczesnych obyczajów, z zadziwiającą precyzją rysunku, perspektywy, wyczucia cech stylowych i piękna architektury. Zaznacza, że Canaletto trafił na jeden z najbardziej dynamicznych i przełomowych momentów rozwoju Warszawy. Podkreśla niezwykłą wartość tych prac i tragiczne
dzieje związane z ich ochroną przed najeźdźcami i działaniami wojennymi. Nie tylko przedstawiają one więc Warszawę, ale stanowią właściwie jej cząstkę jako nielicznie zachowane tak wyjątkowej klasy zabytki.

4. ZADANIE PRACY DOMOWEJ (5 minut)

Nauczyciel – w zależności od wieku uczniów – zadaje uczniom pracę domową:
1. Wykonanie zdjęcia nt. „Życie na ulicy” – wywołanie go i przedstawienie w formie krótkiego referatu.

 

2. Wykonanie zdjęcia – kadru podobnego do wybranego obrazu Canaletta – i opisania zmian, jakie zaszły na przestrzeni wieków.

5. Galeria obrazów

Baza wiedzy

Literatura

• Warszawa w obrazach Bernarda Belotta Canaletta, T. Sawicki, Warszawa-Kraków 1927.
• Canaletto, Malarz Warszawy, M. Wallis, PiW, Kraków 1954.

Przydatne linki

Zamek Królewski w Warszawie – informacja o obrazach

Do pobrania

Konspekt lekcji L03

Zobacz także

L05: Symbole Warszawy

Symbole to pojęcia, przedmioty, znaki itp. mające jedno znaczenie dosłowne i większą liczbę znaczeń ukrytych. Co nam przychodzi do głowy, gdy myślimy o symbolu Warszawy? Ale nie tylko

L08: Warszawski sport – drużyny i związki sportowe przedwojennej Warszawy

Sport to jedna z najpopularniejszych form spędzania czasu. Tak jest dziś, tak było również dawniej. Na terenie Warszawy funkcjonują sportowe kluby o wieloletnich tradycjach. Mają swoje stadiony,

L17: Co mogę zrobić dla zabytku?

Jak zdefiniować zabytek? Czym on jest? W zrozumieniu tego hasła pomogą nam zapisy w odpowiedniej ustawie. W czasie zajęć będzie to punkt wyjścia do dyskusji z uczniami nad postrzeganiem